Türk hukukunda yabancıların çalışma izinlerinin iptali, temel olarak 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (UİK) ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde düzenlenmiştir. Literatürdeki güncel çalışmalar incelendiğinde, çalışma izninin iptalinin; yabancının veya işverenin talebi üzerine gerçekleşebileceği gibi, kanunda sayılan belirli ihlal ve durumların tespiti halinde idare tarafından resen de yapılabildiği görülmektedir.
1. ÇALIŞMA İZNİNİN İPTAL EDİLMESİNİ GEREKTİREN TEMEL SEBEPLER
Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 15. maddesi, çalışma izninin iptal sebeplerini toplu olarak düzenlemiştir. Literatürde bu sebepler şu başlıklar altında toplanmaktadır:
A. Türkiye’ye Giriş ve Pasaport Sürelerine İlişkin Sebepler Yabancının çalışma iznini fiilen kullanmaya başlamaması veya seyahat belgelerindeki eksiklikler iptal sebebidir.
- 6 Ay İçinde Gelmeme: Yurt dışından yapılan başvurularda, çalışma izninin geçerlilik tarihinden itibaren altı ay içinde yabancının Türkiye’ye gelmemesi durumunda izin iptal edilir [Yıldırım, 2021; Kılınç, 2024].
- Pasaport Süresi: İçişleri Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü hariç olmak üzere, yabancının pasaportunun veya pasaport yerine geçen belgesinin geçerlilik süresinin uzatılmaması iznin iptaline yol açar [Şen, 2023; Karayel, 2019].
B. Mevzuata Aykırılık ve Sahte Belge Kullanımı İznin veriliş amacına veya yasal prosedürlere aykırı durumlar iptal gerekçesidir.
- Kanuna Aykırı Çalışma: Yabancının UİK hükümlerine aykırı olarak çalıştığının tespit edilmesi iptal sebebidir [Karayel, 2019].
- Sahte Belge: Çalışma izni başvurusunun sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapıldığının sonradan tespit edilmesi durumunda izin iptal edilir [Kılınç, 2024].
- Ücret ve Sözleşme Uyumsuzluğu: İşçi tarafından beyan edilen ücretin altında ücret ödenmesi veya tam süreli çalışmanın kısmi süreliye dönüştürülmesi gibi sonradan yapılan sözleşme değişiklikleri de yönetmelik gereği iptal sebepleri arasındadır [Toklu, 2023].
C. Çalışmanın Sona Ermesi İş ilişkisinin bitmesi, iznin varlık sebebini ortadan kaldırır.
- Literatürde belirtildiği üzere, “çalışmanın herhangi bir nedenle sona ermesi” doğrudan iptal sebebidir. Bu durum, iş sözleşmesinin feshi veya askıda kalması durumlarını kapsayacak şekilde geniş yorumlanabilmektedir [Şen, 2023].
D. Kamu Düzeni ve Güvenliği ile İlgili Sebepler Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamındaki yasaklar çalışma iznini de etkiler.
- Giriş Yasağı ve Sınır Dışı: Yabancının YUKK m. 7 (Türkiye’ye girişlerine izin verilmeyecekler), m. 15 (Vize verilmeyecekler) ve m. 54 (Sınır dışı etme kararı alınacaklar) kapsamında olduğunun İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi çalışma izninin iptalini gerektirir [Özdemir, 2023; Karayel, 2019].
- Kamu Güvenliği: Yabancının kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından Türkiye’de çalışmasında sakınca olduğunun ilgili kamu kurumlarınca bildirilmesi iptal nedenidir [Kılınç, 2024].
E. Yurt Dışında Kalış Sürelerinin Aşılması Yabancının Türkiye ile bağının koptuğunu gösteren süre aşımları izni geçersiz kılar.
- Süreli İzinlerde: Sağlık ve mücbir sebepler dışında aralıksız 6 aydan fazla yurt dışında kalınması.
- Bağımsız ve Süresiz İzinlerde: Aralıksız 1 yıldan fazla yurt dışında kalınması çalışma izninin iptaline neden olur [Ergin, 2018; Yıldırım, 2021].
2. TALEBE BAĞLI İPTAL
Kanuni ihlallerin dışında, tarafların iradesiyle de izin sonlandırılabilir.
- Yabancının veya işverenin talebi üzerine çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti iptal edilebilir. Ancak işverenin talebiyle yapılan iptallerde, çalışanın hakkı üzerinde tasarruf yetkisi tartışmalı olsa da kanun lafzı bu imkanı tanımaktadır [Şen, 2023; Karayel, 2019].
3. ÖZEL STATÜLER VE İSTİSNAİ DURUMLAR
A. Turkuaz Kart Sahipleri Turkuaz Kart sahipleri için genel hükümlerden ayrışan özel iptal sebepleri bulunmaktadır:
- Geçiş Süresi: Geçiş süresi içinde talep edilen bilgi ve belgelerin sunulmaması ya da niteliklerin kaybedildiğinin anlaşılması.
- Yurt Dışında Kalış: Turkuaz Kart sahipleri için yurt dışında kalış süresi bakımından daha esnek bir düzenleme getirilmiş olup, mücbir sebep olmaksızın aralıksız iki yıl Türkiye dışında bulunma iptal sebebidir [Çelik, 2023].
B. Serbest Bölgeler Serbest bölgelerde çalışan yabancılar için; yabancının çalışma izni başlangıç tarihinden itibaren 6 ay içinde serbest bölgeye gelmemesi veya Ekonomi Bakanlığı’nın (Ticaret Bakanlığı) bildirimi üzerine ÇSGB tarafından iptal işlemi uygulanır [Ayan, 2018; Şen, 2023].
C. Uluslararası Koruma Kapsamındakiler Uluslararası koruma veya geçici koruma statüsünün sona ermesi, iptali veya başvurunun geri çekilmiş sayılması durumlarında, bu statüye bağlı alınan çalışma izinleri de iptal edilir [Yıldırım, 2021].
SONUÇ
Özetle, çalışma izni iptal sebepleri; yabancının Türkiye’ye giriş yapmaması, yurt dışında uzun süre kalması, sahte belge kullanımı, kamu güvenliğini tehdit etmesi, iş sözleşmesinin sona ermesi ve YUKK kapsamındaki giriş yasakları gibi geniş bir yelpazede UİK m. 15 ve ilgili yönetmeliklerde düzenlenmiştir. Ayrıca işveren veya yabancının şahsi talebi de iptal mekanizmasını işletmektedir.