Trafik kazası sonrasında olay yerini terk eden (firari) sürücüler hakkında sigorta hukuku, idari trafik mevzuatı ve ceza hukuku kapsamında çok yönlü yasal işlemler yürütüldüğü tespit edilmiştir. Aşağıda bu işlemler kategorize edilerek sunulmuştur.
1. Sigorta Hukuku Kapsamında Rücu ve Tazminat İşlemleri
Yargı kararlarının büyük çoğunluğu, olay yerini terk etmenin sigorta şirketinin ödediği tazminatı sigortalıdan (veya sürücüden) geri talep etme (rücu) hakkını doğurup doğurmadığı üzerine yoğunlaşmıştır.
- Rücu Hakkının Doğması (ZMSS Genel Şartları B.4.f): Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Genel Şartları’nın B.4.f maddesi uyarınca; sürücünün kaza sonrası olay yerini terk etmesi, sigortacının sigortalıya rücu etmesi için bir gerekçe olarak kabul edilmektedir. Mahkemeler, sürücünün kaza tutanağı düzenlenmesi, alkol raporu alınması gibi yükümlülükleri yerine getirmeden ayrılmasını, sigorta teminatı ihlali olarak değerlendirmektedir (Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- Zorunlu Haller İstisnası ve İspat Yükü: Olay yerini terk etmenin rücu sebebi sayılmaması için sürücünün “tedavi veya yardım amaçlı sağlık kuruluşuna gitme” ya da “can güvenliği nedeniyle uzaklaşma” gibi zorunlu bir halinin bulunması gerekmektedir. Mahkemeler, bu zorunlu hallerin ispat yükünü sürücüye/sigortalıya yüklemektedir. Örneğin, kaza saatinden çok sonra hastaneye gidilmesi veya geçerli bir tehdit olmaksızın ayrılınması durumunda savunmalar reddedilmekte ve rücu şartlarının oluştuğu kabul edilmektedir (Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- Maddi Hasar ve Bedeni Hasar Ayrımı: Bazı kararlarda, rücu hakkının kullanılabilmesi için zararın “bedeni hasar” niteliğinde olması gerektiği, salt maddi hasarlı kazalarda olay yerini terk etmenin tek başına rücu sebebi oluşturmayacağı yönünde hükümler kurulmuştur (İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesi). Ancak diğer bazı kararlarda, maddi hasarlı kazalarda dahi “firari sürücü” durumunun rücu nedeni olduğu ve itirazın iptaline karar verildiği görülmüştür (Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- İcra Takibi ve İtirazın İptali: Sigorta şirketleri, ödedikleri hasar bedellerini rücuen tahsil etmek için icra takibi başlatmakta, sürücü veya araç malikinin itirazı üzerine açılan davalarda mahkemeler genellikle takibin devamına ve icra inkar tazminatına hükmetmektedir (Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi).
2. İdari ve Trafik Mevzuatı Kapsamındaki İşlemler
Sürücülerin olay yerini terk etmesi, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) kapsamında çeşitli ihlallere ve kusur atıflarına neden olmaktadır.
- Kusur Durumu (%100 Asli Kusur): Olay yerini terk eden sürücüler, kaza tespit tutanağı tutulmasını ve alkol kontrolü yapılmasını engelledikleri gerekçesiyle bilirkişi raporlarında ve mahkeme kararlarında sıklıkla %100 asli kusurlu veya “tam kusurlu” olarak kabul edilmektedir (İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi, İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- İlgili Kanun Maddeleri: Sürücüler hakkında KTK’nın şu maddelerine aykırılıktan işlem yapılmaktadır:
- Madde 81/1-d: Kazayı yetkili memurlara bildirmemek ve izin almadan kaza yerinden ayrılmak (Ankara Batı Asliye Ticaret Mahkemesi, İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- Madde 47, 52 ve 84: Trafik güvenliği ve kurallarına uyma yükümlülüklerinin ihlali.
- İdari Para Cezası: Bazı kararlarda, olay yerini terk eden sürücüye idari para cezası kesildiği belirtilmiştir (Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- Firari Sürücü Tespiti: Sürücünün kimliği tespit edilemezse “Daimi Arama Kararı” verilebilmekte veya araç plakası üzerinden işletene ulaşılmaktadır (İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi).
3. Ceza Hukuku Kapsamındaki İşlemler
Olayın niteliğine (yaralanma, ölüm veya trafik güvenliğini tehlikeye sokma) göre sürücüler hakkında ceza soruşturması ve kovuşturması yürütülmektedir.
- Taksirle Yaralama ve Ölüme Neden Olma:
- Yaralamalı kazalarda TCK m.89/1 (Taksirle Yaralama) kapsamında yargılama yapılmakta ve adli para cezasına hükmedilebilmektedir (Ankara 13. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- Ölümlü kazalarda TCK m.85/1 (Taksirle Ölüme Neden Olma) uyarınca yargılama yapılmakta, hapis cezası veya yüksek tutarlı adli para cezaları (örneğin 12.100 TL) verilebilmektedir (Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma: Sürücüler hakkında TCK m.179/3 (Alkol veya uyuşturucu etkisiyle ya da başka nedenlerle emniyetli şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olma) kapsamında işlem yapılmaktadır (Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesi).
- Soruşturma Süreci: Olay yerini terk eden sürücüler hakkında Cumhuriyet Başsavcılıklarınca soruşturma başlatılmakta, polis merkezlerinde ifadeleri alınmakta ve kamu davası açılmaktadır (İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi, Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi).
İkincil Kaynaklardan Elde Edilen Ek Bulgular
- Ehliyetin Geri Alınması ve Araç Bağlama: Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin kararına göre, olay yerinden kaçan ancak daha sonra yakalanan ve alkollü olduğu tespit edilen sürücünün aracı bağlanmış ve sürücü belgesine el konulmuştur.
- Kasko Sigortası Teminatı: İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararlarında, kasko sigortası kapsamında olay yerini terk etmenin “sürücünün kimliğinin tespit edilmesini engellemek” amacı taşıyıp taşımadığı incelenmiştir. Yargıtay, geçerli bir mazeret (can güvenliği vb.) olmaksızın panikleyerek kaçmanın teminat dışı hal oluşturduğuna hükmetmiştir.
- Maddi Hasarda Rücu Tartışması: Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, maddi hasarlı kazalarda sürücünün olay yerini terk etmesinin tek başına rücu sebebi sayılamayacağını, bunun ancak zararın artmasına neden olması veya alkolün gizlenmesi gibi durumlarda geçerli olacağını belirterek rücu talebini reddetmiştir. Bu durum, mahkemeler arasında maddi hasarlı kazalardaki “terk” eyleminin yorumlanmasında farklılıklar olabildiğini göstermektedir.
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin bir kararında, kaçan sürücü hakkında taksirle yaralama suçundan verilen adli para cezasında HAGB kararı uygulandığı görülmüştür.