1.Pert (Ağır Hasarlı) Araçlarda Mahrumiyet Bedeli Hesaplama Yöntemleri

Pert (ağır hasarlı/pert-total) kabul edilen araçlar için mahrumiyet bedelinin (ikame araç tazminatı/araç yoksunluk zararı) hesaplanmasında mahkemelerin belirli standartlar ve bilirkişi tespitlerine dayandığı görülmektedir. Hesaplama metodolojisi, onarım süresi yerine “yeni araç edinme süresi”ni esas almaktadır.

1. Temel Hesaplama Prensibi

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi ve Bölge Adliye Mahkemeleri içtihatlarına göre, pert araçlarda mahrumiyet bedeli hesaplanırken aracın tamir süresi değil, yeni bir araç satın alıncaya kadar geçecek makul süre esas alınır.

Hesaplama formülü şu şekildedir:

• (Makul Yeni Araç Edinme Süresi) x (Emsal Aracın Günlük Kiralama Bedeli) – (Tasarruf Edilen Giderler)

Bu prensip, Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/965Kaynak) ve Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi (2023/775Kaynak) kararlarında; “araç perte ayrılması gerekli ise yeni araç satın alıncaya kadar geçecek makul süre belirlendikten sonra davacının aracını kullanamadığı döneme ilişkin olarak bakım giderleri, amortisman vs. tasarruf ettiği miktarlar da düşülmek suretiyle hesaplanması” şeklinde tanımlanmıştır.

2. Hesaplama Parametreleri

A. Makul Süre (Yeni Araç Edinme Süresi)

Mahkemeler, aracın özelliklerine ve piyasa koşullarına göre bilirkişilerce belirlenen farklı süreleri hükme esas almıştır. Kararlarda “makul süre” olarak kabul edilen zaman dilimleri 7 gün ile 45 gün arasında değişmektedir:

• 7 Gün: Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/643Kaynak), Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/885Kaynak) ve Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (2021/752Kaynak).
• 10 Gün: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi (2022/2033Kaynak).
• 15 Gün: İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi (2018/1067Kaynak), Ankara Batı Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/1181Kaynak) ve Bursa 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/719Kaynak).
• 20 Gün: Gaziantep 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (2022/459Kaynak).
• 25 Gün: İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/180Kaynak ve 2017/966Kaynak).
• 30 Gün: Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/783Kaynak), İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/115Kaynak) ve Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (2022/854Kaynak).
• 36 Gün: Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/740Kaynak).
• 45 Gün: İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (2017/314Kaynak).

Ödeme Tarihi ile İlişki: Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/548Kaynak) kararında, kaza tarihi ile sigorta ödeme tarihi arasındaki süre (17 gün) + yeni araç alım süresi (1 gün) toplanarak 18 gün üzerinden hesaplama yapılmıştır. Ancak Yargıtay 17. Hukuk Dairesi (2015/14277Kaynak), ödeme tarihine kadar geçen sürenin (örneğin 72 gün) esas alınmasını hatalı bulmuş, hesaplamanın sadece “ikame aracın satın alınması için geçecek makul süre” üzerinden yapılması gerektiğini vurgulamıştır.

B. Günlük Bedel (Emsal Araç Rayici)

Hesaplamada, pert olan araçla aynı vasıf ve özelliklere sahip (muadil) bir aracın kaza tarihindeki günlük kiralama bedeli esas alınır. Bu bedel bilirkişi raporlarıyla tespit edilir.

• Örneklerde günlük bedeller; aracın modeline ve kaza tarihine göre 50 TL, 75 TL, 425 TL, 500 TL, 850 TL, 900 TL ve 1.100 TL gibi değişkenlik göstermiştir.

C. Zorunlu Giderlerin Tenzili (Tasarruf Edilen Miktarlar)

Yargıtay içtihatları gereği, araç kullanılmadığı için yapılmayan harcamaların (yakıt, amortisman, bakım giderleri) brüt kiralama bedelinden düşülmesi gerekmektedir.

• Amortisman ve Bakım: Bursa 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/719), 15 günlük kiralama bedelinden bakım ve yıpranma payı olarak 3.184,94 TL düşmüştür. İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/115), 30 günlük süre için günlük 364,44 TL amortisman payı hesaplayarak toplamda 10.933,33 TL tenzil yapmıştır.
• Yakıt: Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/548), 18 günlük süre için ortalama 1-2 depo yakıt giderini (1.920,00 TL) tazminattan düşmüştür.

3. Sigorta Poliçesi Limitleri

Sigorta şirketlerine yönelik davalarda, poliçe özel şartları hesaplamayı sınırlayabilmektedir.

• Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesi (2020/293Kaynak) kararında, poliçede ikame araç teminatının 7 gün ile sınırlı olduğu belirtilerek hesaplama bu süre üzerinden yapılmıştır.
• İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/504Kaynak) kararında, poliçedeki “her seferinde 15 günü geçmemek üzere” şartı nedeniyle sigorta şirketinin sorumluluğu 15 gün ile sınırlandırılmıştır.

4. Farklı Hukuki Yaklaşımlar

Bazı kararlarda pert araçlar için mahrumiyet bedeli hesaplanmayacağına dair görüşlere rastlanmıştır, ancak bu görüş azınlıktadır veya eski içtihatlara dayanmaktadır.

• Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (2021/325Kaynak), Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2018 tarihli bir kararına atıfla, aracın perte ayrılması durumunda onarım süresine göre araç mahrumiyetinin hesaplanmayacağını belirterek talebi reddetmiştir.
• Buna karşın güncel kararların çoğunluğu (Örn: Sakarya BAM 2023/775, Ankara BAM 35. HD 2023/1297Kaynak), pert durumunda da “yeni araç alım süresi” üzerinden mahrumiyet bedeli verilmesi gerektiği yönündedir.

5. Ek Bilgiler

• Ticari Kazanç Kaybı Ayrımı: İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi (2018/1067), tacir olan davacı için “basiretli tacir gibi davranarak aracı en kısa sürede satması gerektiği” gerekçesiyle süreyi 15 gün olarak belirlemiş ve zararı “ticari kazanç kaybı” olarak nitelendirmiştir.
• İspat Yükü: Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (2021/604), pert iddiası tam doğrulanmasa bile, aracın kullanılamadığı süre için emsal kira bedeli üzerinden hesaplama yapılabileceğini, ancak sigorta şirketlerinin genel şartlar gereği “dolaylı zarar” savunmasıyla bu bedelden sorumlu tutulmayabileceğini (poliçe kapsamına göre) göstermektedir.
• Kusur İndirimi: Hesaplanan nihai mahrumiyet bedelinden, davacının kazadaki kusur oranı nispetinde indirim yapılır (Ankara Batı ATM 2023/1181, İstanbul Anadolu 10. ATM 2024/115).

Sonuç: Pert araç mahrumiyet bedeli; aracın onarım süresi yerine yeni araç temin süresi (7-45 gün arası), emsal günlük kira bedeli ve tasarruf edilen giderlerin (yakıt, amortisman) tenzili parametreleri kullanılarak bilirkişi raporları doğrultusunda hesaplanmaktadır.