Sel Sebebiyle Oluşan Zararlar ve Hukuki Yollar

Sel ve su baskını zararlarında tazminat; belediye ve su idareleri gibi kamu kurumlarından, kusurlu üçüncü kişilerden ve sigorta şirketinden istenebilir. Hangi yolun izleneceği, zararın nasıl oluştuğuna ve kimin kusurlu olduğuna göre değişir.

Türkiye’de özellikle sonbahar ve ilkbahar aylarında yaşanan ani sağanaklar; evlerde, iş yerlerinde ve araçlarda ciddi maddi kayıplara yol açıyor. Pek çok kişi “Yağmur doğal afet, kimseyi sorumlu tutamam” düşüncesiyle hak arama yoluna gitmiyor. Oysa yargı kararları, aşırı yağışın tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmadığını açıkça ortaya koyuyor.

Bu yazıda sel zararı tazminatı için başvurulacak mercileri, uyulması gereken süreleri ve mahkemelerin bakış açısını güncel kararlar ışığında anlatıyoruz.

Sel Zararında Kimler Sorumlu Tutulabilir?

Sel zararı; idare hukuku, borçlar hukuku ve sigorta hukukunun kesiştiği bir alandır. Zarar görenin başvurabileceği üç temel yol vardır:

Belediyeye ve Kamu İdarelerine Karşı Sel Tazminatı

İdarenin hizmet kusuru nedir?

Hizmet kusuru; idarenin üstlendiği bir kamu hizmetini hiç yapmaması, geç yapması veya kötü yapmasıdır. 5393 sayılı Belediye Kanunu (m. 14–15), 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu (m. 7) ve 2560 sayılı İSKİ Kanunu, yağmur sularının uzaklaştırılması, derelerin ıslahı ve altyapının kurulması görevini yerel yönetimlere verir.

Sel davalarında hizmet kusuru olarak kabul edilen tipik durumlar şunlardır:

• Dere yatağının kapatılması, imara açılması veya ıslah edilmemesi
• Menfezlerin (yol altı su geçitlerinin) yetersiz yapılması ya da temizlenmemesi
• Yağmur suyu tahliye hattının hiç kurulmaması veya bakımsız bırakılması
• Taşkın setlerinin hatalı inşa edilmesi

Danıştay 8. Dairesi (2018/2956 E., 2022/6010 K.), dere yatağının belediyece kapatılmasını hizmet kusuru saymış ve idarenin, yürüttüğü hizmetle bağlantılı zararları tazmin etmekle yükümlü olduğunu vurgulamıştır. Danıştay 10. Dairesi (2012/2109 E., 2015/3679 K.) ise yeni yapılan yoldaki menfezlerin yetersizliği nedeniyle oluşan zarardan idareyi sorumlu tutan kararı onamıştır.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi de (2014/24015 E., 2017/5414 K.) 2560 sayılı Kanun’un 25. maddesi uyarınca yağmur sularının tahliyesi görevinin su ve kanalizasyon idaresine ait olduğunu belirtmiştir.

İdareye başvuru zorunlu mu?

Evet. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesi gereği doğrudan dava açılamaz. Önce ilgili idareye yazılı başvuru yapılmalıdır. Süreç şöyle işler:

1. Zararı öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl, her hâlde olaydan itibaren 5 yıl içinde idareye yazılı tazminat başvurusu yapın.
2. İdare talebi reddederse veya 30 gün içinde cevap vermezse (zımni ret) dava yolu açılır.
3. Ret kararının tebliğinden ya da 30 günlük sürenin bitiminden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açın.

Danıştay 10. Dairesi (2016/13639 E., 2021/4053 K.), idareye başvurunun dava ön şartı olduğunu açıkça hükme bağlamıştır.

Birden fazla idare sorumlu olabilir mi?

Olabilir. Dere ıslahında DSİ, yol menfezlerinde Karayolları, kanalizasyonda su idaresi ve imar denetiminde belediye aynı olayda birlikte sorumlu tutulabilir. Bu nedenle başvurunun tüm ilgili kurumlara birlikte yapılması hak kaybını önler.

Özel Kişilere Karşı Sel Tazminatı (Haksız Fiil)

Sel zararında kamu kurumu dışında bir kişinin kusuru varsa adli yargıda dava açılır. Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesine göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille zarar veren, bu zararı gidermek zorundadır.

• Müteahhit ve şirketler: İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (2013/268 E., 2022/207 K.), dere yatağına bırakılan hafriyat ve molozun menfezleri tıkaması nedeniyle yüklenici firmayı %100 kusurlu bulmuştur.
• Bina ve yapı malikleri: TBK m. 69 uyarınca bina sahibi, yapım bozukluğu veya bakım eksikliğinden doğan zarardan kusursuz sorumludur. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi (2014/7244 E., 2014/6356 K.), yıkılan apartman bahçe duvarı ve sel nedeniyle zarar gören araç için açılan davada kabul kararını onamıştır.
• Otopark işletmecileri: Aracın bırakıldığı otoparkın sel sularına karşı korunmaması, işletmecinin sorumluluğunu doğurabilir.

Sigorta Şirketine Başvuru

Konut, işyeri veya yangın sigortası poliçenizde sel ve su baskını teminatı varsa, zararınızı doğrudan sigorta şirketinden isteyebilirsiniz. TTK m. 1409 gereği hasarın teminat dışında kaldığını ispatlamak sigortacıya düşer.

Sigorta tazminatı ödendikten sonra sigortacı, TTK m. 1472 uyarınca sizin yerinize geçerek kusurlu idareye veya kişiye rücu edebilir. Sigortanın karşılamadığı kısım (muafiyet, kira kaybı vb.) için ise sorumlulara karşı başvuru hakkınız saklı kalır.

Dikkat: Danıştay 8. Dairesi (2019/946 E., 2023/1657 K.), sigortalı malın zararında önce sigorta şirketine başvurulması ve yalnızca karşılanmayan kısmın idareden istenmesi gerektiğine dair kararı onamıştır.

Aşırı Yağış Mücbir Sebep Sayılır mı?

Tek başına sayılmaz. Mahkemeler, yağışın olağanüstü olup olmadığını meteoroloji verileri ve teknik bilirkişi raporlarıyla belirler. İdare gerekli altyapıyı kurmamış veya bakımı ihmal etmişse illiyet bağı kesilmez.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi (2017/2971 E., 2019/10834 K.), valilikçe “genel hayata etkili” ilan edilen yağışlara rağmen afet kararı alınmadığı için mücbir sebep savunmasını kabul etmemiştir. Buna karşılık Danıştay 8. Dairesi (2018/5509 E., 2022/3682 K.), taşınmazın sel yatağında bulunduğu bir olayda idareye kusur yüklenemeyeceğine dair kararı onamıştır. Yani her dosya somut olayın teknik verilerine göre değerlendirilir.

Tazminattan İndirim Yapılabilir mi? (Müterafik Kusur ve Hakkaniyet)

Evet. TBK m. 51 ve 52 uyarınca hâkim, yağışın olağanüstü şiddetini veya zarar görenin kendi kusurunu dikkate alarak tazminatı azaltabilir.

• Danıştay 10. Dairesi (2012/7805 E., 2015/4819 K.), dere kenarına ev yapan davacıyı %30, idareyi %70 kusurlu bulan kararı onamıştır.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (2024/146 E., 2025/581 K.), aşırı yağışların zararın asıl etkeni olduğu gözetilerek hakkaniyet indirimi yapılması gerektiğine hükmetmiştir.
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi (2010/5539 E., 2011/6216 K.), zararın bir kısmının kaçınılmaz olması nedeniyle uygun bir indirim yapılmasını istemiştir.

Sel Zararında Zamanaşımı ve Başvuru Süreleri

İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (2022/925 E., 2025/1174 K.), sel nedeniyle açılan bir sigorta davasında ıslahla artırılan 166.590 TL’lik kısmı zamanaşımı nedeniyle reddetmiştir. Süreleri kaçırmak, haklı bir talebi bile kaybettirebilir.

Sel Zararında Hak Kaybı Yaşamamak İçin 5 Adım

1. Delilleri hemen toplayın: Fotoğraf, video, itfaiye/zabıta/polis tutanağı ve meteoroloji kayıtlarını saklayın.
2. Delil tespiti isteyin: Sulh Hukuk Mahkemesinden bilirkişi incelemesiyle zararı ve nedenini kayıt altına aldırın.
3. Sigortaya gecikmeden bildirin: TTK m. 1446 uyarınca hasarı sigortacıya derhâl yazılı olarak ihbar edin.
4. İdareye süresinde başvurun: Altyapı veya dere kaynaklı bir kusur varsa 1 yıllık başvuru süresini kaçırmayın.
5. Sorumluları doğru belirleyin: Belediye, su idaresi, DSİ, müteahhit veya bina sahibi gibi tüm muhtemel sorumluları tespit edin.

Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç

Sel zararı kader değildir; çoğu zaman altyapı eksikliği, ihmal veya üçüncü kişilerin kusuru zararı büyütür. Doğru kuruma, doğru sürede ve güçlü delillerle başvurmak tazminat alma şansınızı belirler.

İlgili yazı: Selden Kaynaklı Araçlarda Meydana Gelen Zarar ve Hukuki Yollar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için hukuki danışmanlık alınız.