Türk Soylu Nedir? İncelenen yargı kararları kapsamında, “Türk soylu” kavramının mevzuatta açık bir tanımının bulunmadığı tespit edilmiştir. Danıştay 10. Daire-2023/3865-2023/5081 -04.10.2023 tarihli kararında, 2527 sayılı Kanun ve bu Kanun’un uygulanmasına ilişkin Yönetmelik hükümlerinde “Türk soylu” ifadesinden neyin anlaşılması gerektiği konusunda herhangi bir tanıma yer verilmediği açıkça ifade edilmiştir. Benzer şekilde, Danıştay 10. Daire-2016/12022-2020/5401 -25.11.2020 tarihli kararında da bu kavramın tanımının yer almadığı görülmektedir.
İkincil kaynaklardan elde edilen bilgilere göre; Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu-2023/194-2024/707 -27.03.2024 ve Danıştay 10. Daire-2019/347-2022/1747 -31.03.2022 tarihli kararlarında da kanun ve yönetmelikte bir tanım olmadığı yinelenmiştir. Bununla birlikte, ikincil kaynak niteliğindeki Danıştay 10. Daire-2009/13017-2010/2113 -24.03.2010 tarihli kararda, Türk soylu kavramının pratik uygulamada “Türk asıllı, Türk kültür ve geleneklerine bağlı, Türkçe konuşan” kişileri işaret ettiği ve bu durumun konsolosluk mülakatlarıyla tespit edilebildiği yönünde fiili bir çerçeve çizilmiştir. Genel itibarıyla bu statü, 2527 sayılı Kanun kapsamında Türkiye’de ikamet eden yabancıların, Türk vatandaşlarına hasredilen meslekleri icra edebilmeleri için “Türk vatandaşı olma şartından istisna” tutulmalarını sağlayan hukuki bir nitelik olarak değerlendirilmektedir (Danıştay 10. Daire-2021/4351-2023/8211 -13.12.2023 – İkincil Kaynak).
2. Türk Soylu Olduğunu Bir Yabancı Nasıl İspat Eder? Türk soyluluğun ispatı konusunda mevzuatta yeknesak bir standart bulunmamakta olup, ispat usulü yargı kararlarıyla şekillenmiştir. Danıştay 10. Daire-2023/3865-2023/5081 -04.10.2023 tarihli kararına göre, mevzuatta Türk soyluluğun tespitine ve belgelendirilmesine ilişkin herhangi bir düzenleme sevk edilmemiştir. Eskiden İçişleri Bakanlığının 01/12/2006 tarihli ve 2006/19 sayılı Genelgesi uyarınca, yabancının “vatandaşı olduğu Devletin Konsolosluğundan, Türk soylu olduğuna dair aldığı belgenin aslı veya noterden tasdikli olması” zorunluluğu aranmaktaydı (Danıştay 10. Daire-2016/12022-2020/5401 -25.11.2020). Ancak Danıştay 10. Daire-2023/3865-2023/5081 -04.10.2023 kararında belirtildiği üzere, konsolosluk belgesi zorunluluğu getiren bu hüküm iptal edilmiştir.
İkincil kaynaklardan elde edilen bilgilere göre; Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu-2023/194-2024/707 -27.03.2024 ve Danıştay 10. Daire-2019/347-2022/1747 -31.03.2022 kararlarında, genelgedeki konsolosluk şartının üst normlara aykırı ve kısıtlayıcı bulunarak iptal edildiği, bu nedenle kanun ve yönetmelikteki boşluk sebebiyle başka surette ispat imkânı tanındığı belirtilmiştir. Örneğin, davacılar tarafından Irak Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği gibi kurumlardan alınan belgeler alternatif ispat aracı olarak sunulmuş ve mahkemelerce genelgenin sınırlayıcılığı reddedilmiştir. Öte yandan, ispat aracı olarak pasaport kayıtlarının tek başına yeterliliği tartışmalıdır. Danıştay 10. Daire-2016/3801-2021/1358 -24.03.2021 ve Danıştay 10. Daire-2016/3792-2020/6389 -16.12.2020 tarihli ikincil kaynak kararlarında, pasaportta yer alan “Özbek soylu” gibi ibarelerin kişinin otomatik olarak Türk soylu kabul edilmesi için yeterli görülmediği ve idarece kütüğe kayıt şartının esas alındığı ifade edilmiştir. Ayrıca, Danıştay 10. Daire-2016/390-2016/1209 -09.03.2016 tarihli kararda (İkincil Kaynak), konsolosluktan alınan belgenin yalnızca “davacının beyanı üzerine” düzenlenmiş olmasının yetersiz kalabileceği ve idari inceleme gerektirdiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, iptal kararları sonrası ispat için kesin bir şekil şartı kalmamış olup, standart ispat usulündeki belirsizlik devam etmektedir.
3. Türk Soylu Belgesi Nereden Alınır? Türk soylu belgesinin temin edileceği merciler, hem dış temsilcilikler hem de yurt içindeki idari makamlar olarak iki boyutta karşımıza çıkmaktadır.
Dış temsilcilikler açısından; Danıştay 10. Daire-2023/3865-2023/5081 -04.10.2023 tarihli ana kararda, davacının bu belgeyi “İran İslam Cumhuriyeti İstanbul Başkonsolosluğundan” aldığı ve bu belgenin yargı kararıyla hukuka aykırılığı saptanmadıkça geçerli olduğu belirtilmiştir. İkincil kaynaklardan elde edilen bilgilere göre; Danıştay 8. Daire-2021/4569-2021/3662 -07.09.2021 kararında belgenin “Azerbaycan Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği” tarafından düzenlendiği örneği yer almaktadır.
Yurt içindeki idari başvuru mercileri açısından ise idari bir görev devri söz konusudur. Danıştay 10. Daire-2023/3865-2023/5081 -04.10.2023 tarihli kararda, Türk soylu belgesi başvurusunun başlangıçta İstanbul İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne yapıldığı, ancak İçişleri Bakanlığı işlemleri neticesinde 2527 sayılı Kanun çerçevesindeki iş ve işlemlerin Göç İdaresi Başkanlığınca yerine getirileceğine dair işlem tesis edildiği ve sürecin bu birime yönlendirildiği tespit edilmiştir. İkincil kaynaklardan elde edilen bilgilere göre; Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu-2024/1967-2024/3170 -05.12.2024 ve Danıştay 10. Daire-2024/1584-2024/1285 -03.04.2024 tarihli kararlar da bu durumu desteklemekte; başvuruların öncelikle Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne bağlı il müdürlüklerinden yapıldığı, ancak İçişleri Bakanlığı oluru ve “Teslim Tesellüm Belgesi” ile bu yetkinin Göç İdaresi Başkanlığına devredildiği belirtilmektedir. Dolayısıyla güncel durumda yurt içi işlemlerin Göç İdaresi Başkanlığı üzerinden yürütüldüğü anlaşılmaktadır.